رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )

197

نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )

حيدرى به‌كار رفته مورد استفاده واقع شده است . اين يادداشت به مناسبت جلوس شاه صفى ( 1038 - 1629 م . ) نوشته شده : « . . . از آن جمله مبلغ شصت و چهار هزار تومان بود از بابت حاصل خالصات سركار همايون در فارس و غيره كه مقرر شده بود كه ايالت و شوكت‌پناه مشاراليه « * » تحصيل نموده به ارباب حوالات ديوان رساند به انعام خان مشاراليه عنايت فرموده . . . » « 141 » . يكى از خصوصيات اصلى املاك سلطنتى اين بود كه دربار آزادانه اختيار عوايد آنها را داشت . از زمان شاه عباس اول ديگر محدوديت‌هائى در حدود اين اختيار وارد شد . با توسعهء سرزمين‌هاى خاصه و با ازدياد ملازمان دربارى به چند برابر ادوار قبل ديگر مزد دادن به ملازمان دربارى مانند گذشته يعنى به‌صورت سال به سال عملى نبود . بدين لحاظ روش تازه‌اى اختيار شد كه اسكندر منشى آن را ذيل وقايع ئيلان‌ئيل 7 - 1026 ( - 8 - 1617 م . ) بدين صورت شرح مىدهد : « هميشه مكنون خاطر انور بود كه عساكر منصورهء ملازمان ركاب اشرف حتى شاگرد پيشگان عملهء بيوتات مواجب همه ساله از محل معين داشته باشند كه هر ساله از آن محل بازيافت نموده سرگرم خدمت باشند و از تردد در دفتر و ديوان و طلب تنخواه مواجب و مرسومات فارغ گردند » « 142 » . « * * » وزير اعظم و « ارباب قلم دفترخانهء همايون » مأموريت يافتند كه اين زمستان را در تبريز بمانند و « هركس را از محلى كه مناسب آن كس باشد قرب و بعد مساكن و رضاى صاحب مواجب را

--> ( 141 ) - اثر مير محمد تفرشى ، ص b 21 ؛ قسمتى كه در فوق ( حاشيهء نمرهء 340 فصل اول و قسمت مربوط به آن در متن ) از خلاصة السير نقل شد بايد چنين توجيه شود كه امامقلى خان اين ماليات را به‌صورت يك ماليات مقطوع دريافت مىكرده است . ( 142 ) - تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 924 . ( * ) يعنى امامقلى خان حاكم فارس . م . ( * * ) عين متن از تاريخ عالم‌آراى عباسى نقل گرديد . م .